Νέα

Περί Tοξικότητας, Αρνητικότητας και Άλλων Μυθικών Τεράτων

Περί Tοξικότητας, Αρνητικότητας και Άλλων Μυθικών Τεράτων

Το διαδίκτυο βρίθει από ιδέες για την αναγνώριση και αντιμετώπιση των τοξικών ανθρώπων, για την αποφυγή των αρνητικών ανθρώπων,  και συμβουλές για το πώς μπορεί να διαχειριστεί κανείς έναν τοξικό άνθρωπο.

Ποιοι είναι όμως αυτοί οι τοξικοί άνθρωποι;

Ποιοι είναι οι άνθρωποι εκείνοι, οι οποίοι έχουν την δυνατότητα και τη δύναμη να μολύνουν και να καταδυναστεύουν τη ζωή των οικείων τους συνεργατών, συντρόφων, παιδιών, γονέων, υφισταμένων, κτλ. Τοξικοί άνθρωποι είναι ένας όρος που χρησιμοποιείται και από ψυχολόγους και ψυχοθεραπευτές σχετικά πρόσφατος αλλά σταθερά αυξανόμενος. Σαν ορισμός δεν υπάρχει, λειτουργεί περισσότερο ως χαρακτηρισμός ενός ατόμου. Συνήθως, αναφέρεται σε έναν αρνητικό άνθρωπο, έναν κακεντρεχή άνθρωπο, ο οποίος συναισθηματικά δηλητηριάζει τη σχέση του διπλανού του με τον εαυτό του, δηλαδή έχει μία επίδραση στον άλλο όχι στον ίδιο.

Εάν το δούμε από μία ψυχαναλυτική σκοπιά, είναι σαν να κάνει ο ίδιος προβολή πάνω στον άλλο, με κάποιο τρόπο. Δηλαδή, για εμένα ένας τοξικός άνθρωπος είναι ένας δυστυχής άνθρωπος, οποίος προβάλλει την δική του προσωπική εσωτερική ανασφάλεια, δυσκολία και δυσφορία πάνω στον απέναντί του.

Πώς όμως αυτό είναι αρκετό, ώστε ο άλλος να το προσλαμβάνει σαν δηλητήριο; τι έχει να πει αυτό για τον αποδέκτη του δηλητηρίου, τον σύντροφο, τον συνάδελφο ή και το γονιό που γίνεται αποδέκτης μίας τέτοιας αρνητικής συμπεριφοράς;

Κι αν αποδέκτης είναι το παιδί; όταν η τοξική συμπεριφορά προέρχεται από τις σημαντικές φιγούρες της ζωής ενός ανθρώπου, τους γονείς του, τότε τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα για τον αποδέκτη. Ένα παιδί είναι σίγουρα πιο ευάλωτο σε μία τέτοια συμπεριφορά, καθώς η προσωπικότητά του και εσωτερική του ασφάλεια δομείται μέσα από την σχέση αυτή. Δεν έχει τον ίδιο βαθμό επιρροής ούτε και επίδρασης.

Όμως, τι μας λέει σε μία περισσότερο ισότιμη σχέση. Σε μία σχέση φιλική, ή συντροφική; τι μας λέει για τον άνθρωπο, οποίος προσβάλλεται από αυτό το συναισθηματικό δηλητήριο;

Παλιότερα, οι άνθρωποι δεν ήταν τόσο ξεχωριστοί και ιδιαίτεροι ο καθείς; Υπήρχε ο ιδιόρρυθμος συγγενής, ο γρουσούζης συνάδελφος, η κουτσομπόλα θεία κτλ. οι άνθρωποι λειτουργούσαν ως ρόλοι, ακόμη κι ως καρικατούρες. Οι ρόλοι ήταν ξεκάθαροι και οι άνθρωποι ήξεραν πότε μπαίνουν και πότε βγαίνουν από το συγκεκριμένο ρόλο. Έτσι, στην επίσκεψη της ιδιόρρυθμης θείας όλοι συμμορφώνονταν σύμφωνα με την ιδιορρυθμία της. Κι ύστερα η θεία έφευγε, κι όλοι επέστρεφαν στους κανονικούς τους ρόλους. Όχι ότι οι άνθρωποι δεν θύμωναν ή δεν αναστατώνονταν, άλλα πιστεύω πια ότι είχε λιγότερη συναισθηματική επίδραση πάνω τους. Αυτό είχε μία αρχή, μέση και τέλος. Οι άνθρωποι το επικοινωνούσαν, το εκδραμάτιζαν και μπορούσαν να γελάσουν με αυτό. Το θέατρο, ο κινηματογράφος λάτρεψε ιστορίες με τέτοιους αρνητικούς τύπους που προκαλούσαν το γέλιο, γιατί κάτι μας συνέδεε με την δική μας κοινή ιστορία που το αφουγκραζόταν και το απομυθοποιούσε, επιτρέποντας την κάθαρση.

Στην γειτονιά, στην κοινότητα, η σχέση τους, το επέτρεπε αυτό, το εμείς το άντεχε και το επέτρεπε. Η σχέση με βάση το ρόλο το επέτρεπε αυτό, και στην ουσία αποδυνάμωνε την επίδραση του, καθώς το πρόβλημα αποκτούσε μία καθολικότητα. Οι περισσότεροι από εμάς έχουμε έναν περίεργο συνάδελφο, γείτονα, συγγενή κτλ. Με τον τρόπο αυτό οι άνθρωποι είχαν περισσότερη εμπιστοσύνη στη σχέση, στο μαζί και έδειχναν μεγαλύτερη υπομονή στις αναποδιές, σαν αναμενόμενο μιας σχέσης. Παλιότερα, οι άνθρωποι έμπαιναν κι έβγαιναν πιο εύκολα από τους ρόλους και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα να έχει συνοχή η ιστορία τους, μέσα σε αυτό έβρισκαν την δική τους ισορροπία. Δεν διαταρασσόταν η δική τους ψυχική ισορροπία από τον συναισθητικά ανισόρροπο συγγενή.

Τώρα, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Τώρα ο άνθρωπος παλεύει για το μαζί που δεν είναι και σίγουρο ότι το θέλει, ούτε ότι το αξίζει ή το αντέχει, αλλά κι από την άλλη πλευρά δεν είναι σίγουρη επένδυση το μαζί ούτε σε συναίσθημα ούτε και σε διάρκεια. Οι σχέσεις είναι γρήγορες, αμφίβολες και ανασφαλείς. Οι ρόλοι έχουν χάσει την αξία τους, κι ο άνθρωπος ψάχνει να βρει την ουσία ενώ ο κόσμος του δεν του είναι ξεκάθαρος. Αυτό νομίζω ότι δεν είναι απαραίτητα κακό. Το κάθε άλλο μάλιστα. Οι άνθρωποι υπέμεναν κι ακόμη και σήμερα υπομένουν στο όνομα της αγάπης και της οικογένειας πολλά δυσβάσταχτα και δύσκολα… Είναι πια προσωπική και διαπροσωπική η διαδρομή, η ουσία της σχέσης και το νόημα της, είναι όμως και πιο περίπλοκο αυτό κι ίσως και για το λόγο αυτό το παίρνουμε και πιο προσωπικά,….το δηλητήριο.

Ξέρω ότι είναι δύσκολο να αντιμετωπίζει κανείς, να συμβιώνει, να συνεργάζεται κανείς με ανθρώπους που επικρίνουν, θυματοποιούν ή παρουσιάζονται οι ίδιοι ως θύματα. Και φυσικά λέω αν μπορεί κανείς να τους αποφύγει καλώς να το κάνει. Αν όμως νιώθεις ότι αγγίζει αυτό κάτι δικό σου, πιο βαθύ, αν σου θυμίζει κάτι που έρχεται από παλιά, αν πονά το μικρό παιδί μέσα σου, σε συμβουλεύω να πάρεις βοήθεια. Να δυναμώσεις, να μεγαλώσεις, να δεις ποιο είναι αυτό το παιδί, να αναγνωρίσεις την δική σου αξία, ώστε να ωριμάσεις συναισθηματικά, να μην είσαι τόσο ευάλωτος στο κακό αυτό. Επουλώνοντας τις παλιές πληγές, αναγνωρίζοντας τη δική σου αυταξία, απομακρύνοντας ακόμη κι ανθρώπους και πρακτικές που δεν σε ωφελούν και ακουμπώντας σε σχέσεις με περισσότερη αλήθεια και τρυφεράδα.

Κι επειδή οι λέξεις δημιουργούν κόσμους, ‘words create worlds‘, σαν θεραπεύτρια από το «τοξικός» προτιμώ και χρησιμοποιώ επίθετα όπως ιδιόρρυθμος, περίεργος, παράξενος, γκρινιάρης, εγωκεντρικός, σκληρός, απόμακρος, ακόμη και γρουσούζης και άλλα πολλά. Στο κάτω κάτω είναι του άλλου και χαρακτηρίζουν τον ίδιο αλλά και είναι δικαίωμα του να τα κρατήσει, να τα αλλάξει… και δεν μεταφέρουν συναισθηματικό βάρος και επίδραση δηλητηρίασης στους γύρω τους.

Κλείνοντας, κάποιες φορές οι σχέσεις με τους άλλους μοιάζουν με σκοτεινές κάμαρες, με παράθυρα κλειστά. Η θεραπεία μπορεί να ανοίξει μία χαραμάδα να μπει φως, να μπορεί να άνθρωπος να δει τα παλιά και τα καινούρια του πράγματα.

 

Κωνσταντίνος Καβάφης

Τα Παράθυρα

 

Σ’ αυτές τες σκοτεινές κάμαρες, που περνώ

μέρες βαρυές, επάνω κάτω τριγυρνώ

για  νάβρω τα παράθυρα.— Όταν ανοίξει

ένα παράθυρο θάναι παρηγορία.—

Μα τα παράθυρα δεν βρίσκονται, ή δεν μπορώ

να τάβρω. Και καλλίτερα ίσως να μην τα βρω.

Ίσως το φως θάναι μια νέα τυραννία.

Ποιος ξέρει τι καινούρια πράγματα θα δείξει.

 

 

(Από τα Ποιήματα 1897-1933, Ίκαρος 1984)

 

Σταυρούλα Στυλ. Παπαδονικολάκη

Ψυχολόγος ΜΑ Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια

Τηλ. 694 7211 665

Email: info@psyathens.gr

Website: www.psyathens.gr

Comments for this post are closed.